Những phương pháp tra tấn tàn nhẫn với tù nhân của CIA

Những phương pháp tra tấn tàn nhẫn với tù nhân của CIA

Khoa học Khoa học đời sống Sự kiện trong tuần Văn hóa Xã hội

Nhìn từ bên ngoài, dường như đó chỉ là một căn nhà bình thường, song khi chứng kiến cảnh tượng bên trong không ai không cảm thấy ớn lạnh.

Tháng 5.2007, quân đội Mỹ đột kích một căn nhà ở ngoại ô Baghdad (Iraq). Năm người Iraq bị bọn Al-Qaeda giam giữ và tra tấn trong căn nhà này. Quân đội Mỹ cũng tìm thấy những bức vẽ mô tả những hành vi tra tấn vô cùng khủng khiếp như: áp bàn ủi nóng vào da tù nhân, múc tròng mắt và kẹp đầu tù nhân vào chiếc mỏ cặp (êtô). Thậm chí những dụng cụ dùng để tra tấn như máy khoan và đèn hàn cũng tìm thấy trong căn nhà này.

Nhưng nhìn chung thì những cách tra tấn tù nhân của Al-Qaeda không được coi là có hiệu quả. Nói khác đi, mọt người bị áp bàn ủi nóng vào ngực trần có thể nói ra bất cứ điều gì – dù thật hay giả – cốt để kẻ tra tấn ngừng tay. Năm 1988, một quan chức CIA đã chứng tỏ trước uỷ ban tình báo của Thượng viện Mỹ rằng “sự hành hạ thể xác đã bị loại bỏ không chỉ vì điều đó sai mà còn do lịch sử đã cho thấy tính không hiệu quả của nó”.

Cẩm nang KUBARK: Sách hướng dẫn cách tra tấn của CIA?

Thập niên 1950 được coi là quãng thời gian mà CIA tập trung nghiên cứu rất nhiều kỹ thuật tra tấn tù nhân. Lúc đó CIA bí mật tiến hành những thí nghiệm trên người Mỹ (mà nạn nhân không hề mảy may nghi ngờ!): sử dụng LSD để tìm kiếm sự thật, dùng dòng diện để gây đau… Nhưng cuối cùng họ phát hiện rằng những phương pháp hữu hiệu nhất để moi thông tin quý báu từ tù nhân không là sự gây đau đớn thể xác, mà chính là sự tra tấn tinh thần. Mặc dù các kỹ thuật tra tấn tinh thần của CIA không gây đau đớn thể xác, song vẫn gây ra những tổn hại nguy hiểm.

Những phương pháp tra tấn tàn nhẫn với tù nhân của CIA - Ảnh 1

Alfred McCoy, chuyên gia về CIA và tra tấn, viết: “Mặc dù có vẻ như ít hung bạo, song phương pháp tra tấn không đụng chạm thể xác vẫn để lại những vết thương nặng nề về mặt tâm lý. Nạn nhân thường cần được chữa trị để phục hồi sau những chấn thương tâm thần xem ra còn nguy hại hơn cái đau thân thể rất nhiều”. Năm 1963, CIA đã soạn ra một cuốn cẩm nang tra khảo phản gián mang tên mã KUBARK. Theo Alfred McCoy, KUBARK là sự “hệ thống hoá” toàn bộ những kỹ thuật tra tấn mà CIA đã nghiên cứu trong suốt thập niên 1950. Trong cẩm nang KUBARK (tên mã cho CIA trong chiến tranh Việt Nam), những kỹ thuật tra tấn chủ yếu là đánh vào tâm lý tù nhân.

Xác định tâm lý tù nhân là bước đâu tiên được tiến hành trước khi bắt đầu sử dụng các phương pháp để buộc tù nhân mở miệng. Ví dụ, những tù nhân sống nội tâm hay có tính hay hổ thẹn sẽ bị lột trần thân thể hoặc bị xâm hại tình dục. Gây suy nhược tinh thần tù nhân là điều lệ trong cẩm nang KUBARK. Những phương pháp như bỏ đói, giam giữ trong xà lim nhỏ không cửa sổ với thứ ánh sáng nhân tạo không thay đổi và buộc tù nhân phải ngồi
hay đứng trong tư thế khó chịu (gây stress) trong thời gian dài đã bị chính quyền Mỹ chỉ trích và cấm hoàn toàn.

Tuy nhiên những kỹ thuật này đều được mô tả trong KUBARK. Ngoài ra CIA còn sử dụng phương pháp thôi miên và thuốc để moi thông tin từ tù nhân. Mặc dù không đề cập trực tiếp đến sốc điện, song cẩm nang KUBARK yêu cầu các chuyên gia thẩm vấn phải chắc chắn rằng căn nhà có sử dụng điện vào việc tra tấn tù nhân phải bảo đảm an toàn. Sách cẩm nang KUBARK cũng nhấn mạnh đến sự phản tác dụng của lối tra tấn hành hạ thể xác.

CIA và Đội 316

Năm 1997, tờ Baltimore Sun tiết lộ một loạt các câu chuyện về sự dính líu của CIA đến phong trào bán quân sự chống cộng ở Honduras trong đầu thập niên 1980. Tờ báo đã trực tiếp phỏng vấn những người Honduras sống lưu vong mà trước đó từng tham gia đội quân tinh nhuệ gọi là Đội 316, do CIA huấn luyện để chống lại quân du kích thuộc cánh tả của Honduras. Trong quá khứ, số người Honduras lưu vong này từng tham gia trực tiếp vào những cuộc bắt cóc, tra tấn cả tinh thần lẫn thể xác của tù nhân và đã giết chết hàng trăm người Honduras bị tình nghi là thành viên hay người ủng hộ phong trào cánh tả.

Theo thông tin trên tờ Baltimore Sun, CIA đã sử dụng cẩm nang KUBARK để huấn luyện Đội 316, tức là chủ yếu tra tấn tinh thần. Tuy nhiên, Đội 316 cũng tra tấn thể xác tù nhân. Có nạn nhân bị đâm đến chết và sau đó bị chặt đứt tay chân. Những chiếc mặt nạ bằng cao su được dùng để gây nghẹt thở. Một số tù nhân còn bị tra tấn với dòng điện từ bình điện ôtô. Cũng trong khoảng thời gian này CIA cho ra đời một cuốn cẩm nang mới về tra tấn. Đó là cuốn Human Resource Exploitation Manual (1983), gọi tắt là Cẩm nang 1983. Nếu như cẩm nang là kết quả cuối cùng của nhiều năm nghiên cứu và thử nghiệm các kỹ thuật tra tấn tù nhân, thì Cẩm nang 1983 là kết quả của 20 năm hoàn thiện nội dung của KUBARK.

Những phương pháp tra tấn tàn nhẫn với tù nhân của CIA - Ảnh 2

Tuy nhiên cả hai cuốn đều ra đời dựa trên những phương pháp như nhau. Cũng giống như KUBARK, cẩm nang 1983 mô tả chi tiết các phương pháp cách ly tù nhân với thế giới bên ngoài. Mặc dù Quốc hội Mỹ đã chỉ trích những phương pháp thẩm vấn của CIA được mô tả trong hai cẩm nang KUBARK và 1983, cũng như qua lời kể của các thành viên trong Đội 316, song người ta vẫn thấy CIA tiếp tục sử dụng những kỹ thuật tra tấn của họ. Bằng chứng là những tấm ảnh chụp tù nhân ở nhà tù Abu Ghraib và nhiều phóng sự về tù nhân trong trại giam quân đội ở Vịnh Guantanamo, Cuba, vào đầu thế kỷ XXI.

Ở nhà tù Abu Ghraib ở Iraq, những tấm ảnh chụp tù nhân bị trói chặt, đầu trùm kín và bị hành hạ thể xác đã phơi bày trước công luận năm 2004. Cùng năm đó, những phóng sự về tù nhân ở trại giam Guantanamo bị lột trần, bộ đói, thiếu nước uống và bị chó đe doạ tấn công… cũng lần lượt xuất hiện trên mặt báo. Năm 2005, thế giới bắt đầu vạch trần sự thật về hệ thống nhà tù bí mật của CIA tại các quốc gia ở châu Âu, châu Á và châu Phi. Những nghi phạm khủng bố trở thành nạn nhân của những trò tra tấn vô nhân đạo. Tất cả những điều đó cho thấy rằng CIA ngày càng sử dụng những biện pháp hỏi cung còn ghê gớm hơn cả những gì được mô tả trong hai cuốn cẩm nang KUBARK và 1983.

Những phương pháp tra tấn phổ biến nhất

Năm 2000, Tổ chức Ân xá quốc tế và Tổ chức khoa học xã hội CODESRIA của châu Phi cùng hợp tác xuất bản một cuốn sách hướng dẫn dành chọ các nhóm và tổ chức quốc tế giám sát những nhà tù bị nghi ngờ sử dụng những phương pháp tra tấn tù nhân. Cuốn sách đưa ra cái nhìn sâu sắc về những sự ngược đãi có tính chất tàn bạo, vô nhân đạo và hèn hạ, gọi tắt là CID. Cuốn sách cũng đề cập đến 5 phương pháp tra tấn được coi là phổ biến nhất trên thế giới như “đánh đập, dùng sốc điện, treo tay và chân, đánh lừa cảm giác và tấn công tình dục.

Trong đó 4 kỹ thuật hành hạ thể xác được coi là tra tấn “bẩn”, và chỉ có một kỹ thuật “sạch” là đánh lừa cảm giác tù nhân. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa 2 lối tra tấn “bẩn” và “sạch” là rất nhỏ, bởi vì kỹ thuật nào cũng đều xảo trá cả. Theo nhóm bảo vệ quyền con người SPIRASI, các phương pháp tra tấn thể xác và tinh thần đều rất giống nhau đến mức người ta không thể nào tách biệt chúng với nhau.

Tra tấn bằng đánh đập

Phương pháp đánh đập có thể đơn giản là đấm, vả hay đá. Hoặc được kết hợp với các phương pháp khác (ví dụ sốc điện). Người tra tấn có thể dùng thêm một số dụng cụ tra khảo như dây nịt, gậy, haỵ loại vũ khí cùn. Ngoài ra, còn có một số phương pháp đặc biệt cho lối tra tấn này. Ví dụ như phương pháp falanga (hay falanka, tuỳ vào việc tù nhân bị tra tấn tại nơi nào trên thế giới) tức là đánh vào lòng bàn chân. Hình thức tra tấn này khiến bàn chân nạn nhân không còn cảm giác trước nhiệt độ hay sự tiếp xúc.

Những phương pháp tra tấn tàn nhẫn với tù nhân của CIA - Ảnh 3

Sốc điện

Từ khi con người biết tạo ra điện thì họ cũng biến nó thành công cụ để tra tấn tù nhân – đó là các phương pháp tra tấn bằng sốc điện. Theo chuyên gia về tra tấn Darius Rejali, người Mỹ đã sáng chế ra những thiết bị điện đặc biệt – ví dụ như thiết bị dùng trong liệu pháp gây co giật bằng dòng điện (ECT) – để tra tấn và được sử dụng trong các đồn cảnh sát từ Arkansas đến Seattle. Người bị dùng sốc điện sẽ đau đớn ngay vùng thân thể bị tra tấn. Những người tra tấn tù nhân rất thích phương pháp sốc điên vì nó không để lại dấu vết gì có thể tố cáo họ ngòai vết bỏng nhẹ nơi vùng bị sốc điện.

Tấn công tình dục

Cưỡng dậm là hình thức tra tấn rất phổ biến, nhất là trong chiến tranh. Trong cuộc chiến ở vùng Balkan vào thập niên 1990, phụ nữ Hồi giáo Bosnia bị binh sĩ Serb cưỡng dâm. Ở Congo, chỉ riêng từ năm 2000 đến 2006, hơn 40.000 phụ nữ và trẻ em bị cưỡng dâm. Ở Rwanda vào đầu thập niên 1990, ngươ ta ước tinh có đến 25.000 phụ nữ bị cưỡng dâm. Mục đích của hình thức tra tấn này là để lại sự đau đớn về mặt tinh thần cho nạn nhân. Cả đàn ông cũng bị tra tấn bằng hình thức này. Về sau nạn nhân phải gánh chịu những rối loạn về tình dục và có thể cần được phục hồi chức năng sinh dục.

Treo chân tay

Nạn nhân bị buộc hai khuỷu tay ra sau lưng bằng sợi dây thừng kéo thẳng từ chân đến cổ họng và sau đó siết chặt lại cho đến khi lưng cong lại. Hậu quả của lối tra tân này là nạn nhân có thể bị tổn hại thần kinh lâu dài – do sợi dây được kéo căng hết mức. Một cô gái tên là Gulderen Baran bị cảnh sát tra tấn khi mới bước vào tuổi 20. Ngoài các hình thức tra tấn khác, cô gái còn bị treo hai cánh tay lên thanh gỗ hình chữ thập, với hai cổ tay ngoặc ra sau lưng, về sau, Baran đã bị tổn hại hai cánh tay lâu dài, một tay bị yếu đi và khó cử động còn một tay bị liệt hẳn.

Đánh lừa cảm giác

Lối tra tấn làm cho nạn nhân có cảm giác như mình sắp bị bẻ gãy hai cánh tay hay sắp bị giết chết đến nơi… Ví dụ như nạn nhân bị kê súng vào đâu như sắp sửa bóp cò. Bất cứ hình thức đe doạ nào khiến nạn nhân có cảm giác mạng sống mình sắp gặp nguy hiểm đều được coi là hình thức tra tấn đánh lừa cảm giác. Ví dụ như thả nạn nhân xuống nước cho chết đuối để đe doạ là hình thức tra tấn loại này. Mặc dù quân đội Mỹ cấm sử dụng hình thức tra tấn dàn cảnh, song người ta vẫn ghi nhận nhiều trường hợp lính Mỹ vi phạm trong cuộc chiến Iraq.

Năm 2005, một người Iraq bị chất vấn vì tội đánh cắp sắt thép trong một kho vũ khí đã bị lính Mỹ tra tấn với phương pháp này: họ yêu cầu nghi phạm phải chọn một trong số những người con mình chết thay mạng. Sau đó người con được đưa đi khuất mắt tội nhân và tiếng súng vang lên. Hai năm trước đó, 2 quân nhân Mỹ cũng bị điều tra vì tội sử dụng hình thức tra tấn dàn cảnh: một người Iraq bị đưa đến một nơi hẻo lánh và buộc phải tự đào cái hố để chôn xác mình. Bất chấp lối tra tấn này bị cấm, binh lính Mỹ vẫn lén lút sử dụng vì nó có hiệu quả là bẻ gãy ý chí tù nhân. Tuy không bị giết chết, song những nạn nhân của hình thức tra tấn này đều bị tổn thương tâm thần rất nặng.

Những hậu quả từ tra tấn

Các tổ chức như Quỹ y khoa chăm sóc nạn nhân tra tấn (MFCVT) cố gắng giúp đỡ các nạn nhân được điều trị y khoa và có được giấy chứng nhận pháp y về tình trạng của mình để xin tị nạn chính trị tại một quốc gia khác và hay để tố cáo kẻ tra tấn. Tuy nhiên, trên thực tế thường khó chúng minh được việc mình đã bị tra tấn, nhất là khi thời gian kéo dài quá lâu giữa sự việc và thời điểm xét nghiệm y khoa, hay khi phương pháp tra tấn không để lại dấu vết gì trên thể xác. Bởi vì nhiều kỹ thuật tra tấn trên thế giới chỉ tác động tối đa đến tâm thần nạn nhân mà hầu như không để lại bất kỳ dấu vết cụ thể nào trên thân thể.

Những phương pháp tra tấn tàn nhẫn với tù nhân của CIA - Ảnh 4

Các nạn nhân may mắn sống sót sau

thời gian dài bị tra tấn thường gặp phải những vấn đề về sức khoẻ tâm thần và thể xác. Ví dụ như các bệnh lây truyền qua đường tình dục, những vấn đề về cơ-xương, tổn thương não, chứng động kinh hậu chấn thương, hay hội chứng đau mạn tính. Hậu quả về sức khoẻ tâm thần có thể kể: rối loạn stress hậu chấn thương, mất trí, trầm uất và rối loạn âu lo. Ngày 19.8.2007, Hiệp hội tâm lý học Mỹ (APA) đã báo cáo về một loạt các phương pháp tra tấn dã man, vi phạm quyề̀n con người của CIA, bao gồ̀m kỹ thuật tra tấn giả mang tính đe doạ: trấn nước, xâm hại tình dục, tước đoạt giấc ngủ hay bắt chịu đựng ở tư thế gây stress kéo dài, khai thác chứng sợ (phobia) của tù nhân, trùm kín đầu, dùng chó tấn công, bắt chịu đựng trong môi trường quá nóng hay quá lạnh…

Tuy nhiên APA đã không đề nghị giải pháp mạnh, tức là ngăn cấm mọi phương pháp tra tấn tâm lý (dù trực tiếp hay gián tiếp) trong các nhà tù của Mỹ. Việc điều trị cho nạn nhân bị tra tấn đòi hỏi rất nhiều thời gian (có khi phải kéo dài đến suốt đời) và đòi hỏi sự tham gia của nhiều chuyên gia giàu kinh nghiệm. Tra tấn bị cấm bởi luật quốc tế hay luật nội địa tại phần lớn các quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, Tổ chức trong sạch quốc tê ước tính có khoảng 75% các chính quyền trên thế giới hiện vẫn đang sử dụng các phương pháp tra tấn trong việc hỏi cung phạm nhân.

Trong thế kỷ XXI, tra tấn bị coi là vi phạm quyền con người và không được chấp nhận bởi Điều 5 trong Tuyên bố chung của Liên Hiệp Quốc về Quyền con người. Trong thời gian chiến tranh, các nước đã ký kết Công ước Geneva 3 và Công ước Geneva 4 không chấp nhận tra tấn tù nhân trong những cuộc xung đột vũ trang.

Nguồn tổng hợp